Creatieve manieren van beurten geven in de klas: meer leerlingen actief laten meedenken
“Wie weet het antwoord?”
Nog voordat de vraag helemaal gesteld is, schieten dezelfde vingers omhoog. Vaak zijn het dezelfde leerlingen: de snelle denkers, de kinderen die graag praten of de leerlingen die zonder aarzeling een antwoord durven geven. Ondertussen gebeurt er bij de andere leerlingen veel meer dan zichtbaar is.
Sommige leerlingen denken nog na. Anderen zoeken voorzichtig naar woorden. Er zijn kinderen die eerst zekerheid willen voelen voordat ze iets hardop zeggen. En er zijn leerlingen die al lang hebben geleerd dat andere leerlingen het antwoord wel geven. Zij doen niet meer mee.
De manier waarop je beurten geeft lijkt misschien iets kleins, maar kan veel verschil maken voor wie er actief meedenkt en wie uiteindelijk iets deelt.
Steeds meer leerkrachten zoeken daarom naar creatieve werkvormen en manieren om alle leerlingen actief te laten meedenken. Niet alleen de snelle leerlingen, maar juist ook de stille denkers.
Waarom traditionele beurten geven niet altijd werkt
In veel klaslokalen draait een klassengesprek nog om snelheid. Wie als eerste een vinger opsteekt, krijgt de beurt. Dat zorgt vaak voor onbedoelde patronen:
- dezelfde leerlingen domineren het gesprek;
- sommige kinderen haken af;
- leerlingen krijgen weinig denktijd;
- de leerkracht ziet niet wat de hele groep begrijpt.
Daardoor blijft veel waardevol denken onzichtbaar of komt niet eens op gang.
Juist daarom groeit de aandacht voor activerende didactiek, coöperatieve werkvormen en onderzoekend leren in het onderwijs. Door leerlingen eerst tijd te geven om zelf na te denken en daarna eventueel met een ander te overleggen, krijgen meer leerlingen de kans om een antwoord te vormen voordat het klassengesprek begint.¹
Meer denktijd zorgt voor meer betrokkenheid
Een eenvoudige verandering kan al veel verschil maken: bewust wachttijd geven na een vraag.
Die paar seconden stilte voelen in eerste instantie misschien ongemakkelijk, maar geven leerlingen ruimte om gedachten te vormen. Een paar seconden extra denktijd kan al verschil maken. Klassiek onderzoek naar wachttijd laat zien dat leerlingen bij langere wachttijd uitgebreider antwoordden, vaker met alternatieve verklaringen kwamen en vaker reageerden.²
Wanneer leerlingen eerst iets mogen opschrijven op een wisbordje of kladblaadje, verschuift de aandacht van snelheid naar denken. Ineens doet niet alleen de snelste leerling mee, maar de hele groep.
Het denken wordt zichtbaar zonder dat spreken de enige manier is om deel te nemen.
Creatieve manieren om antwoorden in de klas te verzamelen
Steeds meer leerkrachten gebruiken creatieve werkvormen om antwoorden gestructureerd te verzamelen. Denk bijvoorbeeld aan:
- wisbordjes;
- post-its;
- stemkaartjes;
- placemats;
- denken-delen-uitwisselen;
- leerlingen positioneren in het lokaal;
- digitale quiztools;
- coöperatieve werkvormen.
Deze manieren van antwoorden verzamelen zorgen vaak voor meer rust in de klas én grotere betrokkenheid van leerlingen. En leerlingen die minder snel praten, blijken regelmatig ook verrassend veel ideeën te hebben wanneer spreken niet centraal staat.
Van goede antwoorden naar zichtbaar denken
Niet ieder antwoord hoeft meteen beoordeeld te worden. Soms is het veel interessanter om eerst te onderzoeken hoe een leerling op een idee kwam. Welke gedachte zat erachter? Wie dacht iets vergelijkbaars? Wie ziet het anders? En welke vraag ontstaat er uit dit antwoord? Leerlingen durven ideeën te delen die nog niet helemaal af zijn. Twijfels mogen bestaan. Verschillende perspectieven krijgen ruimte naast elkaar. Zo wordt een antwoord niet alleen een eindpunt, maar ook een startpunt voor verder denken.
In plaats van alleen antwoorden op de leerkracht te richten, kunnen leerlingen ook leren reageren op elkaar:
- Wie hoorde een interessant idee?
- Wie denkt iets vergelijkbaars?
- Wie ziet het anders?
Op zulke momenten verandert een klassengesprek van een vraag-en-antwoordspel in een gezamenlijk denkproces.
Actieve leerlingen door andere werkvormen
Creatieve manieren van beurten geven gaan uiteindelijk niet alleen over variatie in werkvormen. Ze raken aan iets groters: de vraag wie er in een klas ruimte krijgt om actief mee te denken.
Want leren gebeurt niet alleen bij degene die het snelste antwoord geeft. Leren ontstaat juist wanneer een klas ervaart dat denken tijd mag kosten, dat ideeën mogen groeien en dat meerdere antwoorden naast elkaar kunnen bestaan. Het antwoord blijft soms belangrijk, maar het denkproces verdient minstens zoveel aandacht: hoe kwam een leerling tot dit antwoord, welke mogelijkheden zijn onderzocht en wat kan de volgende stap zijn?
Misschien is de belangrijkste vraag in het onderwijs daarom niet:
“Wie weet het goede antwoord?”
Maar:
“Hoe zorgen we ervoor dat alle leerlingen actief meedenken?”
Wetenschappelijke achtergrond
- Rowe, M. B. (1974). Wait-time and rewards as instructional variables, their influence on language, logic, and fate control: Part one—wait-time. Journal of Research in Science Teaching, 11(2), 81–94. https://doi.org/10.1002/tea.3660110202
- Mundelsee, L., & Jurkowski, S. (2021). Think and pair before share: Effects of collaboration on students’ in-class participation. Learning and Individual Differences, 88, 102015. https://doi.org/10.1016/j.lindif.2021.102015
Wil je direct aan de slag?
Meld je aan en ontvang gratis een inspirerende lesactiviteit voor nieuwsgierige denkers. Ontdek hoe je leerlingen niet alleen antwoorden laat geven, maar actief laat denken, onderzoeken en samenwerken. Daarnaast ontvang je af en toe praktische tips en nieuwe inzichten.
