Waarom de eerste schoolweken zo belangrijk zijn voor hoogbegaafde kinderen
De zomervakantie loopt ten einde. Sommige kinderen kijken uit naar het moment dat ze weer naar school mogen, terwijl anderen er juist tegenop zien. Voor veel kinderen roept de start van een nieuw schooljaar gemengde gevoelens op. Ze zijn benieuwd naar hun nieuwe leerkracht, kijken uit naar het weerzien met klasgenoten of vragen zich af wat hen dit schooljaar te wachten staat.
In het onderwijs wordt deze periode vaak de Gouden Weken genoemd: de eerste weken waarin een groep wordt gevormd en de basis wordt gelegd voor de rest van het schooljaar. Er wordt veel aandacht besteed aan kennismaken, samenwerken en groepsvorming. En dat is niet zonder reden. In deze weken gebeurt er iets dat veel verder gaat dan elkaar leren kennen. Kinderen ontdekken hoe klasgenoten met elkaar omgaan, hoe hun leerkracht reageert op vragen, fouten en verschillen, en of dit een klas is waarin zij zichzelf durven te zijn.
Voor veel hoogbegaafde kinderen kunnen juist deze eerste indrukken een grote invloed hebben op hoe zij de rest van het schooljaar ervaren. Niet omdat ieder hoogbegaafd kind hetzelfde is, maar omdat veel van deze kinderen gevoelig zijn voor hoe er wordt omgegaan met nieuwsgierigheid, verschillen en rechtvaardigheid.
Een klas leert elkaar kennen, maar kinderen leren ook de klas kennen
Niet ieder hoogbegaafd kind reageert hetzelfde op een nieuw schooljaar. Sommige kinderen stappen vol enthousiasme de klas binnen. Anderen observeren eerst rustig wat er gebeurt. Weer anderen lijken zich moeiteloos aan te passen.
Toch beantwoorden veel kinderen in de eerste dagen, bewust of onbewust, dezelfde vragen:
- Mag ik hier mezelf zijn?
- Is er ruimte voor mijn ideeën?
- Mag ik fouten maken?
- Worden verschillen gewaardeerd?
- Luistert de leerkracht echt naar wat ik te zeggen heb?
De antwoorden op die vragen bepalen vaak hoeveel een kind van zichzelf laat zien.
Kinderen vormen ook een beeld van hun leerkracht
De eerste indruk van een leerkracht ontstaat vaak in kleine momenten. Wordt er echt geluisterd wanneer een kind iets vertelt? Is er ruimte voor onverwachte vragen? Hoe wordt gereageerd op een fout antwoord? Wat gebeurt er wanneer een leerling een ander uitlacht of stoer doet ten koste van een klasgenoot?
Kinderen letten daarbij niet alleen op wat een leerkracht zegt, maar vooral op wat een leerkracht doet. Zij zien hoe er wordt gereageerd op conflicten, hoe grenzen worden bewaakt en hoe verschillen worden benaderd. Juist deze eerste ervaringen bepalen vaak of kinderen het vertrouwen krijgen om zichzelf te laten zien.
Nieuwsgierigheid, duidelijkheid en voorbeeldgedrag
Een positieve groepscultuur ontstaat niet vanzelf. Ze groeit wanneer drie elementen elkaar versterken: nieuwsgierigheid, duidelijkheid en voorbeeldgedrag.
Nieuwsgierigheid zorgt ervoor dat kinderen elkaar echt leren kennen. Door vragen te stellen en naar elkaar te luisteren, ontstaat begrip. Verschillen worden minder snel als vreemd gezien en juist vaker als iets waar je van kunt leren.
Duidelijkheid geeft kinderen houvast. Zij weten wat er van hen wordt verwacht en ervaren dat de leerkracht handelt wanneer grenzen worden overschreden. Niet omdat regels het belangrijkste zijn, maar omdat respect voor elkaar de basis vormt van de klas.
De leerkracht heeft daarin een belangrijke voorbeeldrol. Kinderen leren niet alleen van wat een leerkracht uitlegt, maar ook van wat hij of zij voordoet. Een leerkracht die nieuwsgierig luistert, respectvol reageert op andere meningen, fouten ziet als leerkansen en rustig grenzen stelt, laat iedere dag zien hoe je met elkaar omgaat. Dat gedrag nemen kinderen over.
Zo ontstaat een klas waarin kinderen durven zeggen wat zij denken, eerlijk kunnen aangeven dat ze iets niet begrijpen, trots mogen zijn op wat ze al weten en nieuwsgierig blijven naar elkaar en naar de wereld om hen heen.
Waarom is dit juist voor hoogbegaafde kinderen zo belangrijk?
Veel hoogbegaafde kinderen denken anders, leggen onverwachte verbanden en stellen vragen die verder gaan dan de lesstof. Dat maakt hen niet beter of slechter, maar het kan er wel voor zorgen dat zij zich anders voelen dan leeftijdsgenoten.
Juist daarom merken veel hoogbegaafde kinderen snel op hoe een klas met verschillen omgaat. Wanneer nieuwsgierigheid wordt aangemoedigd en verschillende manieren van denken welkom zijn, hoeven zij zich minder snel aan te passen. Ze ervaren dat zij zichzelf mogen zijn zonder hun vragen, interesses of ideeën te verbergen.
De eerste schoolweken kunnen daarom een grote invloed hebben op hoe een kind de rest van het schooljaar beleeft.
Wat kunnen ouders doen?
Als ouder hoef je je kind niet voor te bereiden op de lesstof. Veel belangrijker is het om ruimte te geven aan de gevoelens rondom de start van het schooljaar. Probeer niet alleen te vragen: “Heb je er zin in?”
Maar ook:
- Waar kijk je naar uit?
- Waar zie je tegenop?
- Wat hoop je dat er dit jaar anders gaat?
- Wanneer voel jij je prettig in een klas?
Door samen nieuwsgierig te zijn naar wat je kind bezighoudt, help je het woorden te geven aan verwachtingen, zorgen en behoeften. Leg daarbij niet te veel druk op een perfecte start. Een schooljaar duurt lang. Sommige kinderen voelen zich direct thuis, terwijl anderen meer tijd nodig hebben om hun plek te vinden. Beide zijn heel normaal.
Wat kunnen leerkrachten doen?
De eerste schoolweken bieden een unieke kans om de cultuur van de klas vorm te geven. Ga verder dan kennismakingsvragen over hobby’s of lievelingskleuren. Vraag ook waar kinderen nieuwsgierig naar zijn, welke vragen hen bezighouden en waar zij enthousiast van worden.
Laat zien dat vragen stellen net zo waardevol is als antwoorden geven. Reageer nieuwsgierig wanneer een kind anders denkt. Maak fouten bespreekbaar en laat zien dat ook jij blijft leren. Wees daarnaast duidelijk over de manier waarop je met elkaar omgaat. Grijp in wanneer kinderen elkaar uitlachen, buitensluiten of kleiner maken, en gebruik zulke momenten om samen te onderzoeken welk effect gedrag heeft op een ander. Zo leren kinderen niet alleen wát de afspraken zijn, maar ook waarom die belangrijk zijn.
Een veilige klas bouw je samen
Een positieve groepscultuur ontstaat niet door een lijst met regels aan de muur. Ze groeit wanneer kinderen samen ontdekken hoe zij met elkaar willen omgaan, verschillen leren waarderen en begrijpen welke invloed hun gedrag heeft op anderen. Vanuit die gedachte ontwikkelden wij klasafspraken.
In vier interactieve lessen onderzoeken leerlingen samen wat nieuwsgierigheid, respect, luisteren en verantwoordelijkheid betekenen. Niet door regels uit het hoofd te leren, maar door samen te ervaren hoe je een klas creëert waarin iedereen de ruimte krijgt om te leren, vragen te stellen en zichzelf te zijn. Juist in de eerste schoolweken kan dat een waardevolle basis leggen voor de rest van het schooljaar.
Tot slot
Misschien is de belangrijkste vraag aan het begin van een nieuw schooljaar niet:
“Voelt een kind zich veilig?”
Maar:
“Durft een kind zichzelf te zijn?”
Durft een kind een moeilijke vraag te stellen? Een fout te maken? Een andere mening te geven? Of eerlijk te zeggen dat iets juist heel makkelijk of juist moeilijk is? Wanneer nieuwsgierigheid, duidelijkheid en respect samenkomen, ontstaat een klas waarin kinderen niet alleen leren rekenen, lezen of schrijven, maar ook leren samenleven.
Hoe ervaar jij de eerste schoolweken?
Ben je ouder, leerkracht of werk je met hoogbegaafde kinderen? Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen. Wat helpt volgens jou om een klas te creëren waarin kinderen zichzelf durven te zijn? Deel je ervaringen hieronder.
Wetenschappelijke achtergrond
De inzichten in dit artikel zijn onder andere gebaseerd op onderzoek naar psychologische veiligheid (Edmondson), Self-Determination Theory (Deci & Ryan), school belonging en motivatie in het onderwijs, aangevuld met onderzoek naar de motivatie en sociale verbondenheid van hoogbegaafde leerlingen.
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and the Self-Determination of Behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
- Edmondson, A. C., Higgins, M., Singer, S., & Weiner, J. (2016). Understanding Psychological Safety in Health Care and Education Organizations: A Comparative Perspective. Research in Human Development, 13(1), 65–83. https://doi.org/10.1080/15427609.2016.1141280
- Haidari, S. M., Karakuş, F., & Koçoğlu, A. (2020). Teacher and Student Perspectives on Safe Learning Climate in Gifted Education. Journal of Theoretical Educational Science, 13(2), 311–333. https://doi.org/10.30831/akukeg.581632
- Jirout, J., & Klahr, D. (2020). Supporting Curiosity in Schools and Classrooms. Current Opinion in Behavioral Sciences, 35, 7–13. https://doi.org/10.1016/j.cobeha.2020.05.006
- Johnson, C. E., Keating, J. L., & Molloy, E. K. (2020). Psychological Safety in Feedback: What Does It Look Like and How Can Educators Work With Learners to Foster It? Medical Education, 54(6), 559–570. https://doi.org/10.1111/medu.14154
- Wiley, K. R. (2020). The Social and Emotional World of Gifted Students: Moving Beyond the Label. Psychology in the Schools, 57(10), 1528–1541. https://doi.org/10.1002/pits.22340
Start het schooljaar met een les die nieuwsgierigheid centraal zet.
Ontvang gratis onze les Fopbrein en laat kinderen ontdekken dat goede vragen vaak belangrijker zijn dan snelle antwoorden. Daarnaast ontvang je af en toe inspiratie, praktische tips en nieuwe inzichten over nieuwsgierigheid, hoogbegaafdheid en betekenisvol leren.
